Logo của CIC - Crypto Inner Circle

Tâm lý thị trường và vị thế đầu tư trên thị trường Crypto

tâm lý thị trường
Nội dung bài viết

m lý thị trường là một trong những yếu tố bạn cần xem xét trước khi đưa ra quyết định đầu tư hay thực hiện phân tích. 

Những biến động của thị trường ảnh hưởng rất lớn đến quyết định và lợi nhuận của nhà đầu tư. Thực tế thì thị trường bị ảnh hưởng rất nhiều bởi tâm lý của nhà đầu tư. Vậy làm thế nào để đọc vị tâm lý thị trường và áp dụng hiệu quả vào hoạt động đầu tư Crypto, tôi sẽ giải đáp cho bạn ngay trong bài viết này.

Tâm lý thị trường là gì?

Khi đầu tư Crypto, chắc hẳn bạn vẫn thường nghe nói rằng phải nắm bắt tâm lý thị trường để ra quyết định đầu tư phù hợp. Vậy tâm lý thị trường là gì? 

Tâm lý thị trường là trạng thái tâm lý chung của đại đa số các nhà đầu tư, nhà giao dịch trên thị trường trước một sự kiện, tin tức, vấn đề nào đó.

Để hiểu rõ hơn, tôi sẽ lấy một số ví dụ. Có lẽ bạn biết hiện tượng Dogecoin. Nó đã được truyền thông đưa tin mạnh mẽ khi ông chủ Tesla – Elon Musk – đăng thông báo trên Twitter về việc chấp nhận thanh toán bằng Dogecoin khi khách hàng mua sản phẩm của Tesla.

Thị trường Crypto khi đó đã có một phen dậy sóng khi Dogecoin nhận được sự quan tâm từ rất nhiều phương tiện truyền thông, dẫn đến tâm lý hưng phấn của nhà đầu tư. Thị trường có những phản hồi tích cực và rất nhiều người đã đổ xô mua Dogecoin mà hoàn toàn không xem xét gì đến khía cạnh kinh tế của đồng tiền này. Đây là một ví dụ rất phổ biến khi đề cập đến tâm lý thị trường.

Elon Musk đã tác động không nhỏ đến tâm lý thị trường khiến Dogecoin tăng giá
Elon Musk đã tác động không nhỏ đến tâm lý thị trường khiến Dogecoin tăng giá

Ở chiều ngược lại, cũng có không ít tin tức xấu kích hoạt tâm lý hoảng loạn, bán tháo, đẩy giá xuống rất nhanh trong thời gian ngắn. Ví dụ rõ ràng nhất là thời điểm dịch Covid bùng phát. Giá Bitcoin khi đó giảm 60% chỉ trong vòng 1 tuần. Đây cũng là một dạng tâm lý thị trường khác.

Vị thế là gì?

Với chiến lược hold dài hạn trong Crypto, vị thế đầu tư tại một thời điểm là khối lượng (số lượng) coin mà nhà đầu tư đang nắm giữ và mức giá mua vào trung bình của đồng coin tại thời điểm đó. Để có vị thế đầu tư tốt, bạn phải đồng thời thỏa mãn 2 điều kiện: 

  • (1): Số coin sở hữu càng nhiều.
  • (2): Mức giá trung bình mua coin đó càng thấp.

Khi đó, sức nắm giữ (holding power) của bạn càng cao, và bạn sẽ càng thoải mái về mặt tâm lý trong quá trình đầu tư.

Có 2 cách để gia tăng vị thế:

  • Gia tăng lượng vốn để mua được nhiều coin hơn. Làm theo cách này, bạn sẽ đạt được điều kiện thứ nhất mà tôi đã đề cập là sở hữu số lượng coin lớn.
  • Cách thứ hai là phân bổ số tiền để mua coin vào những giai đoạn giá thấp dần. Như vậy, bạn sẽ mua được nhiều coin hơn với cùng một số tiền và đạt được điều kiện thứ hai là giá trung bình mua coin thấp hơn.
2 cách gia tăng vị thế trên thị trường
2 cách gia tăng vị thế trên thị trường

Lựa chọn thứ nhất thoạt nghe có vẻ dễ thực hiện hơn vì hầu như không cần phân tích thị trường, phân tích kỹ thuật, chỉ cần bỏ vào nhiều vốn hơn là được. Tuy nhiên, nó sẽ đi kèm với rủi ro cao hơn vì khi giá đi ngược với kỳ vọng, khoản đầu tư của bạn sẽ bị lỗ nhiều hơn. Ngoài ra, nếu vào nhiều vốn tại một mức giá không tốt, vị thế của bạn không những không tốt hơn, mà còn tệ hơn.

Như vậy, cách thứ hai sẽ an toàn hơn, nhưng liệu giá bao nhiêu là rẻ? Trong thị trường Crypto, có rất nhiều trường hợp nhà đầu tư thua lỗ khi mua một coin nào đó vì “cảm thấy” giá của nó “rẻ”. Vậy thay vì đi tìm mức giá “rẻ”, chúng ta hãy đi tìm một mức giá hợp lý. Tại đây, chúng ta có 3 vấn đề cần phải giải quyết.

Vấn đề 1: Diễn biến của những tín hiệu hiện có trên thị trường Crypto

Có tuổi đời từ năm 2009 cho đến nay, nếu so với những thị trường tài chính khác như cổ phiếu hay ngoại hối (forex) thì Crypto vẫn còn rất non trẻ. Nó cũng không giống với các thị trường tài chính truyền thống khác. 

Thị trường Crypto có biên độ dao động rất lớn, chưa có các hệ thống giới hạn biên độ thị trường và quy định pháp lý để kiểm soát việc thao túng giá như nhiều thị trường tài chính truyền thống. Một thông tin (dù giả hay thật) cũng có thể xoay chuyển chiều hướng của thị trường. Ví dụ:

Tâm lý thị trường tiền mã hóa thường xuyên biến động
Tâm lý thị trường tiền mã hóa thường xuyên biến động

Nhưng đó cũng chỉ là những biến động trong ngắn hạn. Bạn cần cập nhật tất cả các thông tin liên quan để phân tích, đánh giá xem trong dài hạn, chúng có ảnh hưởng đến tâm lý thị trường rồi từ đó tác động lên giá trị những mã coin/token mà bạn đang theo dõi/nắm giữ hay không. Qua thời gian, bạn sẽ dần nhận thấy đa số tin tức hiện tại sẽ không ảnh hưởng đến thị trường trong dài hạn.

Để dễ dàng nghiên cứu thông tin nhằm đưa ra các phân tích và quyết định đầu tư phù hợp, bạn có thể truy cập các trang thống kê số liệu toàn thị trường nói chung và từng dự án nói riêng như CoinMarketCap, CoinGecKo… Từ các trang web thống kê giá cả thị trường nói trên, bạn có thể truy cập vào từng dự án để xem xét kỹ hơn về đội ngũ sáng lập, tầm nhìn, sứ mệnh nhằm phục vụ cho quá trình phân tích.

Dưới đây là những nguồn cung cấp thông tin về thị trường Crypto nhanh, chính xác và uy tín nhất.

» 5 nguồn đáng tin cậy để cập nhật thông tin thị trường Crypto

Vấn đề 2: Mức giá nào là hợp lý trong tình hình thị trường hiện tại?

Rất khó để đưa ra câu trả lời chính xác cho câu hỏi: Vào lệnh ở mức giá nào là hợp lý nhất? Nên vào vốn ở mức giá mà trong dài hạn sẽ có tiềm năng tăng trưởng tốt sau khi đã phân tích, đánh giá tâm lý thị trường (xA – nhân lên A lần – A ở đây phụ thuộc vào mưc độ rủi ro của coin/token mà bạn đang theo dõi).

Tôi xin nhấn mạnh lại là trong dài hạn và có tiềm năng. Vì bài viết này khuyến nghị chiến lược đầu tư lâu dài để làm giàu bền vững, nên việc tham gia vào thị trường với một tâm lý kiên nhẫn và tuân thủ nguyên tắc là những yếu tố rất quan trọng để chiến thắng.

Không ai có thể chắc chắn một mức giá nào đó là đáy hoặc đỉnh. Hãy cẩn thận nếu có bất cứ ai khẳng định với bạn mức này là đáy, mức kia là đỉnh. Nếu đó là dự đoán thì cũng cũng chỉ mang tính chất tham khảo. 

Như tôi đã nói ở trên, thị trường Crypto như một con “ngựa hoang”, biến động khôn lường, mọi dự đoán đều có độ tin cậy thấp, nhất là trong ngắn hạn. Việc phân tích kỹ thuật trong Crypto cũng không đem lại hiệu quả cao do quy mô chưa lớn, tâm lý thị trường dễ bị chi phối mạnh bởi tin tức hoặc các “cá mập”.

Có một chiến lược hay mà tôi muốn chia sẻ với bạn là DCA, viết tắt của Dollar Cost Averaging, tạm dịch “trung bình giá”. Với chiến lược này, thay vì canh mua một lần ở ngay đáy – điều mà hiếm ai làm được, nếu có thì phần nhiều là do may mắn – bạn sẽ mua dần ở vùng giá thấp, sau đó chốt lời dần ở vùng giá cao thay vì hy vọng sẽ chốt được một lần ngay tại đỉnh.

Chiến lược Dollar Cost Averaging
Chiến lược Dollar Cost Averaging, tạm dịch trung bình giá sẽ giúp ích cho vị thế của bạn

Vấn đề 3: Làm chủ cảm xúc và tâm lý đầu tư

Để thành công, nhà đầu tư không chỉ cần hiểu về thị trường, tài chính kinh tế… mà còn phải nắm bắt và kiểm soát tâm lý khi đầu tư. Đây là một trong những yếu tố rất quan trọng, đóng góp một phần không nhỏ vào mỗi quyết định đầu tư.

Trên thị trường tài chính nói chung và thị trường Crypto nói riêng, tâm lý phản ánh thái độ của nhà đầu tư trước diễn biến thị trường. Trạng thái tâm lý của cá nhân nhà đầu tư khác với tâm lý thị trường, vốn là tâm lý chung của đa số nhà đầu tư Crypto. Nhưng tâm lý cá nhân vẫn sẽ phần nào chịu sự ảnh hưởng của tâm lý thị trường và tôi sẽ chỉ rõ hơn ở bên dưới. 

rất nhiều yếu tố tâm lý khác nhau gây ảnh hưởng đến hành vi và quyết định của nhà đầu tư. Trong đó, 4 yếu tố tâm lý phổ biến là: tâm lý bầy đàn, quá tự tin, quá lạc quan hoặc quá bi quan và sợ thua lỗ. 

làm chủ cảm xúc và tâm lý đầu tư
Nói thì dễ nhưng việc làm chủ cảm xúc và tâm lý đầu tư lại rất khó thực hiện

Tâm lý bầy đàn (tâm lý đám đông)

Tâm lý bầy đàn mô tả sự bắt chước lẫn nhau của một nhóm các nhà đầu tư, dẫn đến những hành động, quyết định theo đám đông. 

Khi thị trường tăng trưởng, tâm lý này sẽ thôi thúc lòng tham của rất nhiều nhà đầu tư. Ví dụ, thấy đồng nghiệp vừa x3 một mã, hàng xóm x4 một mã, khả năng cao bạn cũng sẽ mua đại một mã nào đó, với niềm tin thị trường còn tiếp tục tăng và bạn sẽ đạt được mức lợi nhuận cao như người khác. Nhiều người thực hiện hành động này sẽ thúc đẩy thị trường tăng trưởng. Nhưng những người vào sau cùng hoặc những người vì quá tham mà không chốt lời sẽ “đu đỉnh”, lỗ đậm hơn cả phần lãi (danh nghĩa) trước đó có được.

Ngược lại, khi có tin tức xấu, nhà đầu tư lo sợ giá coin sẽ giảm dẫn đến việc đồng loạt bán tháo, khiến thị trường giảm giá không phanh. 

tâm lý đám đông
Kể cả nhà đầu tư nhiều kinh nghiêm cũng khó tránh khỏi ảnh hưởng của tâm lý đám đông

Nguyên nhân của tâm lý bầy đàn xuất phát từ việc nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm, không nắm bắt đầy đủ thông tin, chưa có khả năng phân tích nên thường sẽ hành động dựa vào người khác.

Tâm lý bầy đàn cũng là một trong những yếu tố chính tạo nên tâm lý thị trường vì nó phản ánh trạng thái tâm lý chung của đa số nhà đầu tư vào một thời điểm. Nếu biết quản lý cảm xúc, giữ cho bản thân luôn tỉnh táo trước mọi hoàn cảnh, bạn sẽ không bị ảnh hưởng và cuốn vào luồng tâm lý chung trên thị trường, tránh được những quyết định đầu tư sai lầm.

Vì vậy, tôi chân thành khuyên bạn hãy chuẩn bị kiến thức trước khi bước chân vào thị trường, không ngừng học hỏi, trau dồi để tránh bị phụ thuộc vào đám đông.

Tâm lý quá tự tin

Tiếp đến, tâm lý quá tự tin cũng rất phổ biến, ảnh hưởng đến hành vi và mục tiêu của nhiều nhà đầu tư. Những nhà đầu tư quá tự tin có xu hướng cho rằng mình giỏi hơn người khác, có khả năng lựa chọn đồng coin tốt, dự đoán đúng khi nào nên mua hoặc bán. 

Tuy nhiên, theo Terrance Odean, giáo sư và chủ tịch nhóm tài chính tại Trường Kinh doanh Haas, Đại học California, những nhà đầu tư quá tự tin thường có tỷ suất sinh lời trung bình thấp hơn thị trường. Bản thân tôi cũng từng chứng kiến một học viên vốn từ vài ngàn USD lãi lên đến 80.000 USD, nhưng sau đó mất hết vào tay thị trường cũng bởi quá tự tin.

Tôi xin lỗi nếu như bạn mà tôi vừa nhắc đến đọc được bài viết này. Tôi chỉ muốn nhấn mạnh rằng tự tin là tốt, nhưng tự tin thái quá sẽ làm bạn mất đi sự cẩn trọng cần thiết, có thể dẫn đến tổn thất không đáng có trong quá trình đầu tư.

tâm lý thị trường tự tin thái quá
Tự tin thái quá có thể dẫn đến những quyết định sai lầm

Tâm lý lạc quan quá mức hoặc bi quan quá mức

Khi thị trường hoặc giá của một đồng coin tăng đủ nhiều và đủ lâu sẽ khiến các nhà đầu tư ít kinh nghiệm lạc quan quá mức, cho rằng giá sẽ chỉ tăng mãi mà không giảm. Từ đó, họ mua vào khi giá đã tăng quá cao, nhiều khả năng sẽ mua ngay đỉnh chu kỳ. 

Sau khi bị thua lỗ một khoản nặng nề vì tâm lý lạc quan quá mức, nhà đầu tư sẽ chuyển sang bi quan quá mức và nghi ngờ mọi thứ. Dù giá đã giảm về mức hợp lý, nên mua vào, nhà đầu tư vẫn không dám mua vì sợ bị thị trường “đánh lừa” lần nữa. Tuy nhiên, khi thị trường tăng trưởng trở lại, họ lại quên đi nỗi đau và đa số sẽ lại tiếp mua khi giá tăng cao. 

Không ít người đã rơi vào vòng lặp vô tận của bi quan và lạc quan
Không ít người đã rơi vào vòng lặp vô tận của bi quan và lạc quan

Tâm lý sợ thua lỗ

Cuối cùng, tâm lý sợ thua lỗ xảy ra khi đã trải nghiệm một hoặc một vài lần thua lỗ do chưa trang bị đủ kiến thức. Đây cũng là hệ quả của tâm lý bi quan quá mức vừa được mô tả ở trên. Việc phải đưa ra quyết định hoặc lựa chọn sẽ đẩy nhà đầu tư vào trạng thái lo sợ rằng mình có thể sẽ mắc sai lầm. Tâm lý sợ thua lỗ cũng sẽ gây ra tổn thất vì khiến nhà đầu tư lưỡng lự và bỏ qua cơ hội tốt để hành động.

Ngoài ra, sợ thua lỗ cũng là một trạng thái tâm lý thị trường tương đối phổ biến, gây ảnh hưởng không ít đến các nhà đầu tư. Nó khiến bạn bỏ qua cơ hội tốt, nhưng khi thấy người khác kiếm được tiền vì biết tận dụng cơ hội, bạn quay lại thị trường với kỳ vọng cao nhưng thực tế thì không như vậy. Khi mất tiền cho thị trường lần nữa, nhà đầu tư sẽ mất hy vọng và lại sợ thua lỗ, hình thành một vòng lặp luẩn quẩn. 

tâm lý thị trường crypto sợ thua
Bất chấp diễn biến của thị trường Crypto, nhiều nhà đầu tư không dám bước vào hoặc xuống tiền vì sợ thua lỗ

Những tâm lý này có tác động mạnh mẽ đến hành vi đầu tư của mỗi cá nhân. Đối với đại đa số, làm chủ cảm xúc khi đầu tư là một kỹ năng cần được rèn luyện qua thời gian. Bạn có thể tìm hiểu thêm về các dịch vụ hoặc khóa học của CIC, nơi chúng tôi không chỉ trang bị cho bạn kiến thức mà còn cả kỹ năng quản trị cảm xúc hữu hiệu.

» Khóa học đầu tư Crypto cơ bản

» Khóa học đầu tư Crypto nâng cao

» Dịch vụ CIC toàn diện

Tôi tin rằng qua bài viết này, bạn đã hiểu tâm lý thị trường là gì và sẽ vững vàng hơn trên hành trình đầu tư Crypto. Hãy lựa chọn phương án đầu tư lâu dài, an toàn để vẫn có thể ngủ ngon và giành lấy chiến thắng trong dài hạn.

Trần Đăng Khoa

Nội dung bạn đang theo dõi thuộc chuỗi bài viết “Tâm lý đầu tư – Những lưu ý để đầu tư Crypto hiệu quả”, đây là phần thứ 5 trong bộ cẩm nang “Đầu tư Crypto cho người mới bắt đầu”. Chuỗi bài viết bao gồm những nội dung sau:

Nếu bạn là người mới và cần tìm hiểu tổng quan về thị trường và cách đầu tư Crypto hiệu quả, hãy bắt đầu với “Cẩm nang Đầu tư Crypto cho người mới bắt đầu”. Nếu đã và đang theo dõi bộ Cẩm nang, mời bạn đến ngay với nội dung tiếp theo:

Nếu bài viết này đem lại nhiều giá trị hữu ích cho bạn, thì đừng ngần ngại mà hãy chia sẻ ngay bài viết này đến cho mọi người bạn nhé!

Tôi là Trần Đăng Khoa, người sáng lập nên cộng đồng Crypto Inner Circle (CIC). Tôi hy vọng sẽ có dịp đồng hành cùng bạn trên con đường gặt hái thành công từ thị trường Crypto.

 
Bạn Muốn Trở Thành Thành Viên Của CIC?​

Hãy để lại thông tin tại đây nhé. Đội ngũ tư vấn của CIC sẽ liên hệ hỗ trợ bạn trong thời gian sớm nhất có thể.

Gói gọn 168 giờ của Crypto chỉ với 1 email

Mỗi sáng thứ Bảy, bạn sẽ nhận được email tổng hợp những tin tức nổi bật về thị trường trong tuần qua một cách cô đọng, dễ hiểu và hoàn toàn miễn phí!